Bundel schaarste en ruil

De opofferingskosten voor een docent voor het geven van een activerende les waren vroeger misschien nog een tennisavond, een romantisch diner met de partner, het lezen van een economisch tijdschrift. Dat is allemaal verleden tijd met de 22 kant en klare opdrachten die er in deze bundel te vinden zijn. Nou ja, ok, misschien moet er af en toe wat gekopieerd of geknipt worden, maar verder zijn er weinig productiefactoren nodig voor een les over onder andere comperatieve kosten, geld of transactiekosten. Dus de tennismaatjes, partners en leidinggevenden hoeven niet meer verwaarloosd te worden terwijl de leerlingen met blozende wangen gebogen zitten over uitdagende opdrachten!

Voorwoord

Peter de Waard


Economie gaat over schaarste. En schaarste is de belangrijkste drijfveer in het leven. De jacht op schaarse goederen en diensten bepaalt ons doen en laten.

De ene schaarste is de andere niet. De overvloedige westerse schaarste is anders dan de armoedige schaarste in sommige Afrikaanse landen. Sinds de hongerwinter, meer dan 70 jaar geleden, is echte hongersnood hier niet meer voorgekomen. Er ligt zoveel in de etalages of is te koop op Markplaats dat schaarste niet meer lijkt te bestaan.

Lees verder

Inhoudsopgave

Voorwoord

Economie gaat over schaarste. En schaarste is de belangrijkste drijfveer in het leven. De jacht op schaarse goederen en diensten bepaalt ons doen en laten.

De ene schaarste is de andere niet. De overvloedige westerse schaarste is anders dan de armoedige schaarste in sommige Afrikaanse landen. Sinds de hongerwinter, meer dan 70 jaar geleden, is echte hongersnood hier niet meer voorgekomen. Er ligt zoveel in de etalages of is te koop op Markplaats dat schaarste niet meer lijkt te bestaan.

Maar het is een illusie. Het gevoel van schaarste is er altijd. Er is een voortdurende strijd voor het lekkerste eten, de leukste kleding en coolste gadgets, het meeste geld, status en succes, de mooiste vrouw en de aardigste man. Soms escaleert de jacht op de schaarse goederen in wat hebzucht wordt genoemd. Of de jacht zelf wordt belangrijker dan het doel. Er is ook schaarste aan immateriële zaken als tijd, zorg, aandacht en gezelligheid. Sommige dingen lijken soms vrij verkrijgbaar maar ook water – en zeker schoon water – zijn in sommige delen van de wereld schaars, net als schone lucht.

Sinds Adam en Eva uit het paradijs werden gezet zijn niet alle menselijke behoeftes te bevredigen. Hoogstens kunnen we proberen die behoeftes zo optimaal mogelijk te vervullen. Dat doen we door keuzes te maken. Het verbeteren van het optimale aanbod is de macro-economie. Het maken van die individuele keuzes is de micro-economie.

In de dierenwereld wordt de jacht op wat schaars is met geweld beslecht. De leeuw gunt geen buitenstaander zijn prooi en zal geen leeuwin uit zijn harem zonder gevecht om leven en dood afstaan aan een ander mannetje. Ook mensen zijn in staat te roven en te moorden in hun jacht op schaarse goederen en diensten. Maar beschaafde mensen proberen hun behoefte aan schaarse middelen te vervullen door wederdiensten te verrichten in plaats van elkaar de hersens in te slaan. Dat is een vorm van ruilen. Soms wordt geruild met goederen. Maar meestal met geld. De politiek bemoeit zich met dit ruilgedrag. Zij grijpt in via belastingen en probeert te voorkomen dat een maatschappij ontstaat waar de ene alles heeft en de ander niets. Regeringen streven er in min of meerdere mate naar schaarse middelen zoals zorg, onderwijs en veiligheid zo goed mogelijk te verdelen.

Hoe schaarser behoeften zijn hoe meer we ervoor over hebben. Of de marktprijs gaat omhoog. Als honderd mannen de pech hebben op een voor de rest onbewoond eiland slechts een mooie vrouw hebben, zullen ze bereid zijn veel meer wederdiensten te verrichten voor haar liefde dan de gelukkige ene man die met honderd mooie vrouwen op dat eiland zou zitten. Voor de maar 35 schilderijen van de Delftse kunstenaar Vermeer wordt veel meer betaald dan voor de duizenden die Picasso de wereld heeft nagelaten. Als iedereen zo goed kon voetballen als Messi of Ronaldo, zou dat talent niets meer waard zijn. Maar toptalent is zo schaars dat die twee 100 duizend euro per week verdienen.

Deze nieuwe bundel van de Vrolijke Economen gaat over schaarste en ruil – de essentie van de economie maar ook van het menselijk gedrag. Spelenderwijs komen de keuzes aan bod die iedereen in het leven moet maken en die helpen jezelf en de maatschappij te begrijpen.

Peter de Waard, redacteur economie de Volkskrant

Sluiten